U bent hier: www.pknbeverwijk.nl - Meditaties - 22 februari 2016 - Zin in Mantelzorg door Otto Sondorp

U kent vast wel mensen die zorgen voor een langdurig zieke echtgenoot, een gehandicapte vriend of voor iemand die om wat voor reden dan ook niet zelfzorgend kan zijn. Overigens geen wonder dat u zo iemand kent. Nederland telt immers maar liefst 4 miljoen mantelzorgers, van wie 610.000 mensen langer dan drie maanden en meer dan 8 uur per week voor een ander zorgen.

In mijn omgeving en in mijn werk kom ik er in ieder geval heel wat tegen. Toen ik de eerste keer van die term mantelzorg hoorde, dacht ik eigenlijk dat die met het verhaal van St. Martinus te maken had. Enig gegoogle leerde me dat de uitvinder van dit begrip prof. J.C.M. Hattinga Verschuere heet, die zo begin jaren zeventig deze vorm van zorg onderscheidde van zelfzorg en professionele zorg. Mantelzorg is, aldus de hoogleraar “zorg die je elkaar biedt en die je als een mantel verwarming en beschutting geeft. “. Het wederkerige van mantelzorg lijkt in de loop der jaren overigens steeds meer op de achtergrond geraakt. Dat blijkt wel uit een recente definitie van het Sociaal Cultureel Planbureau: “Mantelzorg is alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit diens directe sociale omgeving. Mantelzorgers zijn mensen die langdurig en onbetaald zorgen voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende persoon.” .

Veel mensen staan dagelijks en soms ook ’s nachts klaar om te zorgen voor de ander. Prachtig dat dit gebeurt, maar het kan ook weleens heel zwaar zijn. Toch zien de meesten het als een bijna vanzelfsprekende zaak om dit te doen. Je hebt het gewoon voor die ander over. Want hij/zij zou toch ook hetzelfde doen en we hebben onze naasten toch lief als ons zelf? Veel mensen ontlenen er ook zin en levensvervulling aan.

Maar iedereen kent ook die verhalen van mensen die het nauwelijks meer volhouden. Die echt aan minstens een paar dagen vrij toe zijn. In 2012 werd dat heel indringend in beeld gebracht in de film ‘Amour’. Daarin worden de echtgenoot en de kinderen tot het uiterste gedreven. Een schokkende film. Wanneer bereik je je grens en ga je er zelfs over heen?

Ja, natuurlijk, je doet het uit liefde, maar op een gegeven moment kan de rek eruit zijn. Net zoals je je jonge kinderen wel eens “achter het behang wilde plakken”, als je het allemaal te veel werd na een paar doorwaakte nachten. Daar komt nog bij, dat door bepaalde politieke keuzes de professionele zorg steeds minder mensen bereikt: mensen zijn meer op de zorg van de eigen omgeving aangewezen dan een aantal jaren geleden. Dus moet je als mantelzorger ook steeds meer zelf doen en regelen. We lijken langzamerhand weer terug te keren naar de situatie van voor de komst van de verzorgingsstaat. Het aantal mantelzorgers is de laatste jaren dan ook alleen maar toegenomen.

Wat me bij mantelzorgers zo opvalt, is dat ze zo op zichzelf worden teruggeworpen. Om te beginnen wordt de relatie met je partner anders. Er is ineens een zorgbehoevende mens en iemand die daarvoor zorgt. Dat is een andere relatie dan die je in het algemeen in een huwelijk of een vriendschap had. Verder is het zo dat de aandacht van anderen vaak meer uitgaat naar wie de zorg ontvangt dan naar de mantelzorger.

Gelukkig is er wel steeds meer aandacht gekomen voor de positie van mantelzorgers. Er zijn meer mogelijkheden om even op adem te komen of om met collega-mantelzorgers je eigen zorgen eens uit te wisselen

Wat me tegelijkertijd opvalt is dat er zich juist bij mensen in de mantelzorg, hoe tegenstrijdig dat ook misschien klinkt, vaak meer tijd en aandacht komt voor verdieping in geestelijke zin. Misschien juist omdat je leven zo is omgegooid en je meer dan ooit wordt geconfronteerd met de kwetsbaarheid ervan. Ik ken een mantelzorger die zich meer dan voorheen is gaan verdiepen in de bijbel: de psalmen, Job, Prediker, allerlei commentaren. Of mensen die weer opnieuw het gebed als bron van troost hervinden. Misschien is het ook zo dat een mens die ziek is ons een kijkje geeft in wie God is. Dat we, wie weet, in het lijden van een mens die andere mens uit Nazareth nog beter kunnen herkennen. Dat je daardoor dieper kunt gaan geloven. Zo kan er ook zin zijn in de mantelzorg.

 

Otto Sondorp 

PKN Nederland