18 februari 2013 - Meditatie verzorgd door Ds. M. Visser

U bent hier: Home - 18 februari 2013 - Meditatie verzorgd door Ds. M. Visser

‘Gelovig’ en ‘ongelovig’ rond de Bijbel

‘De bijbelverhalen bleven me niettemin fascineren, niet om hun vrome inhoud, maar om hun verbazende vertelkracht.’ Zo schrijft Guus Kuijer in het nawoord van zijn recent verschenen ‘De Bijbel voor ongelovigen’. Kuijer beschrijft hoe hij als tienjarig jongetje, in een streng calvinistisch milieu, ineens ontdekt dat hij… er niets van gelooft. Uitgebreider vertelt hij erover in een interview in het VPRO-radioprogramma Brands met Boeken (‘Op een gegeven moment ontdekte ik dat het ‘ongeloof’ heette, wat ik had’). Evengoed blijven de bijbelverhalen hem een leven lang boeien. Het resultaat daarvan is dan nu ‘De Bijbel voor ongelovigen’, waarin Kuijer het boek Genesis hervertelt.

Het is een prachtig boek. Natúúrlijk, zou ik willen zeggen, want het is van Guus Kuijer (leest u vooral ook ‘Het boek van alle dingen’, dat niet alleen voor kinderen interessant is). In ‘De Bijbel voor ongelovigen’ volgt Kuijer nauwgezet de tekst van het boek Genesis zelf, en soms dwaalt hij er ver vanaf. Hij hervertelt de verschillende verhalen steeds vanuit het perspectief van een van de personen uit de tekst. Soms zijn deze hervertellingen ook wel eens wat venijnig, bijvoorbeeld waar Noach tot een soort hedendaagse fundamentalist wordt… Maar hoe dan ook, in alles klinkt de verwondering door: Moet je horen, wat een wonderen van vertelkunst! En dat inspireert Kuijer op zijn beurt ook weer tot vertellen. Aanstekelijk is vooral de vrijmoedigheid, de onbevangenheid, waarmee Kuijer de Bijbelverhalen tegemoet treedt. Hij leest de Bijbel als literatuur, niet als een hoge instantie betreffende heilige huisjes als ‘religie’ of ‘geloof’. Ja, dat was de grote ontdekking van Kuijer, zo vertelt hij in het radio-interview: dat het in de Bijbel niet hoofdzakelijk om geloof gaat.

Dat wordt vaak gedacht: in de Bijbel zou het feit centraal staan dat mensen in God geloven, dat ze op de juiste manier religieus zijn. En als je gelooft, dan is het voor jou bestemd. Als je niet gelooft, dan niet. Dan is de Bijbel voor jou dus ook niet interessant. Maar als je de verhalen op je in laat werken – dat heeft Guus Kuijer gedaan –, als je goed leest, kun je eigenlijk niet anders dan tot de conclusie komen, dat niet de mens als gelovige centraal staat, maar de mens als mens. Daar gaan die verhalen over: over mensen, met een naam en een verhaal. Met hun mooie kanten en met hun makken. Helemaal, zoals wie niet? Er wordt wel ook nog verteld van een vreemde Naam, een heel bepaalde God, die in mensen gelooft. Maar of die mensen nu in die God geloven, dat is nog maar de vraag. Dat blijkt steeds weer niet zo te zijn. En dan weer plotseling wel, of dan twijfelen ze weer, of ze spreken het tegen, of… enzovoort. Maar dat is niet het centrale punt, gelukkig gáát het daar niet om.

De ervaring bij het lezen is steeds weer dat die hele categorieën ‘gelovig’ en ‘ongelovig’ overhoop gaan. En in het voetspoor daarvan moeten onze categorieën ‘kerkelijk’ en ‘onkerkelijk’ ook maar met een flinke korrel zout genomen worden. Daar gáát het niet om. Als je ervoor gaat zitten, blijkt dat de verhalen van de Bijbel voor iedereen even herkenbaar en inspirerend zijn, en voor iedereen even vreemd en hoekig en aanstootgevend. Rond deze teksten ontstaat een ontmoeting van mensen die elkaar heel wat te vertellen hebben.

(Het interview is nog te beluisteren op de website van de VPRO: http://boeken.vpro.nl/radio/brands-met-boeken/2012/19-oktober.html )

ds. Marco Visser
 

PKN Nederland